da chegada das caravelas

25
Nov 15

Objetu sira, inklui bandeira nasionál ida, dokumentu no materiál gráfiku integra espozisaun ida ne’ebé inaugural horisehik iha Dili no enklave Oekusi, ne’ebé rekorda tinan 500 lasu entre Portugál no Timor-Leste.


 

Epifânio Sarmento @SAPO TL


Aniversáriu, ne’ebé sei hala’o iha loron 27 novembru ho inaugurasaun ba ró mak halo ho bronze iha tasi-ibun Lifau nian, iha Oekusi - iha ne’ebé navegadór portages sita to’o ba - koinside mós ho aniversáriu hosi proklamasaun unilaterál independénsia Timor-Leste nian ba dala 40 ne’ebé sei hala’o iha loron 28 novembru.

 

Espozisaun ne’e inaugural horisehik paralelamente iha Dili, iha Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timoroan (AMRT) no iha Oekusi, iha Sentru Aprendizajen no Formasaun Eskolár Timor-Leste nian (CAFE), fatin iha ne’ebé hala’o mós feira ba livru.

 

Inisiativa ne’e konta ho envolvimentu hosi AMRT, Arkivu Nasionál timoroan, Sekretaria Estadu Arte no Kultura, Fundasaun Mário Soares no Fundasaun Oriente.

 

"Espozisaun ne’ebé marka enkontru ida mak akontese iha sékulu XVI no marka determinadamente Portugál no Timór durante tinan 500", hanesan hatete Antoninho Baptista Alves, diretór ARMT nian.

 

"Mane no feto sira, oan sira iha sira-nia tempu no hosi kada époka ne’ebé sira hasoru, ne’ebé kontribui hanesan pontu entendimentu ne’ebé ohin loron hanesan marka iha identidade nasaun rua ne’e nian", nia hatutan.

 

Nia hatete Timor-Leste simu lian no katolisizmu no "sinál sira seluk", balun hosi sira ne’e ohin loron rai iha ARMT no Arkivu Nasionál.

"Rekursu ida hodi aprende no hanorin. Hein katak ita hotu hatene ita-nia istória. Hein katak ita defende buat hotu, koñesimentu no buka hatene ita-nia an no buat seluk. Hein katak koñesimentu ne’e sai hanesan baze ba toleránsia no entendimentu", nia afirma.

 

Dionísio Babo, ministru Administrasaun Estatál no ministru Estadu, Koordenadór ba Asuntu Administrasaun Estadu no Justisa nian, rekorda importánsia hosi lasu entre Portugál no Timor-Leste.

 

Ministru ne’e destaka impaktu hosi relijiaun no lia-portugés no ohin Timor-Leste la’ós komemora "hodi haree de’it ba pasadu" maibé hodi rekoñese elementu sentrál hosi nia identidade, ne’ebé ohin loron presiza hasa’e.

 

"Timoroan sente orgullu tebes ho pasadu. No ida ne’e pretense ba jerasaun hotu nian. Ema barak sei hanoin katak interasaun ne’ebé ita nia antepasadu sira harii ne’e iha folin no to’o ohin loron ita konsege mantein", nia afirma.

 

Manuel Gonçalves de Jesus, embaixadór Portugál nian iha Dili hakarak hanoin hikas "timoroan sira ne’ebé partisipa iha luta" ba libertasaun Timor-Leste nian.

 

Tuir diplomata ne’e, relasaun entre Portugál no Timor-Leste halo "liuhosi momentu boot balun", maibé mós liuhosi jestu seluk ne’ebé "konsege kria konvivénsia no konsensu" ne’ebé permite "rekorda buat ne’ebé di’ak liu".

 

"Hahú siklu foun hosi istória Timór nian. No siklu dezafiu foun mai ami portugés sira iha kooperasaun", nia afirma.

 

Alfredo Caldeira, hosi Fundasaun Mário Soares, entidade ida ne’ebé mós asosia ho espozisaun ne’e, hatete katak ne’e hatudu pontu esensiál hosi relaaun entre nasaun rua ne’e, inklui impaktu hosi introdusaun katolisizmu iha Timor-Leste.

 

"Ida ne’e ajuda hadi’a identidade povu Timor-Leste nian", nia hatete no rekorda katak ohin loron nasaun rua ne’e moris iha liberdade, no konkista demokrasia.

 

Tuir Eugénio Sarmento, xefe tradisionál hosi Soibada, bainhira lee poema tradisionál ida hodi hanoin hikas lasu istóriku entre nasaun rua ne’e, no hametin lasu entre monarkia sira, fé katólika no mistisizmo hosi ‘lulik', animizmu timorOan mak konsidera lulik.

 

"Konkista Timór la’ós mai hosi arma maibé hosi obra relijioza no polítika hosi misionáriu sira", nia hatete.

 

Iha espozisaun ne’e, halo mós edisaun ba katálogu ida ne’ebé rekorda aspetu markante balun iha sékulu lima ikus ne’e, ho testu hosi Paulo Jorge de Sousa Pinto.

 

SAPO TL ho Lusa

publika husi sapotl às 01:21

Novembru 2015
Dom
Seg
Ter
Kua
Kin
Ses
Sab

1
2
3
4
5
6
7

8
9
10
11
12
13
14

15
20
21

22



arkivu
tags

tags hotu-hotu

konaba ba ha'u
Peskiza
 
blogs SAPO